مروری بر سیستمهای لرزه گیر (Antishake)

در دنیای عكاسی یك مساله كاملا واضح است: در اغلب موارد از سه‌پایه ، كه موثرترین وسیله‌ برای تهیه عكسهای شارپ است، استفاده نمی‌شود. سیستمهای لرزه گیر كه به نامهای مختلفی مانند Vibration Reduction ، Optical Stabilization و یا Anti Shake معروفند، برای رفع این نیاز همگانی ابداع شدند: نیاز به تهیه عكسهای شارپ بدون استفاده از سه پایه! با استفاده از این سیستمها ، امكان تهیه عكسهای شارپ با سرعتهایی از شاتر وجود دارد كه قبلا فقط با سه پایه امكان داشت. اولین بار این سیستمها در سال 1994 در دوربینهای ارزانقیمت Nikon و بعد در سال 1996 در لنزهای Canon برای دوربینهای EOS SLR عرضه شدند. از آن زمان تاكنون این سیستمها به یكی از مهمترین و باارزشترین فناوریهای عكاسی تبدیل شده‌اند. امروزه در تعداد زیادی از لنزهای كانن (كه با علامت IS مشخص می‌شوند) و نیكون (كه با علامت VR مشخص می‌شوند) و نیز اخیرا در لنزهای شركت سیگما، از این سیستم استفاده شده است. همچنین در دوربینهای غیرSLR مانند Konica Minolta A2, A1, A200, Z3 ، Canon Powershot S1 IS ، Nikon 8800 و Panasonic Lumix FZ10, FZ20, FX5 و ... این سیستمها بكار رفته اند. اخیرا در دوربین SLR جدید Konica Minolta 7D نیز این سیستم در خود دوربین بكار رفته است. كارآیی دركارآیی این سیستمها شك نكنید! امكان استفاده از 2 ( و یا در برخی موارد 3) پله پایینتر سرعت شاتر عملا اثبات شده است و این یعنی به واقعیت پیوستن یك رویا. اما استفاده از این سیستمها نكاتی دارد كه بدون توجه به آنها ممكن است نتوان از تمام كارآیی این سیستمها استفاده نمود. 1- این سیتستمها قادر نیستند از محو شدگی عكسها بعلت حركت سوژه جلوگیری كنند. بجز استفاده خاص آنها برای Paning، برای عكاسی از موضوعات متحرك كاربرد ندارند. بنابراین این سیستمها برای عكاسیهای ورزشی( بجز ورزشهایی كه امكان استفاده از حالت Paning در آنها وجود دارد) مفید نخواهند بود. 2- كلا تهیه عكسهای شارپ در بسیاری از اوقات به شانس نیز بستگی دارند. اگر كاربر تكنیك خوبی داشته باشد، این سیستمها میتوانند او را برای رسیدن به عكسهای شارپ یاری كنند و احتمال تهیه چنین عكسهایی را بالا ببرند. اما در اغلب اوقات نمیتوانند اشتباهات تكنیكی كاربر را جبران كنند. پس در عكاسی، تكنیك و دقت بالا همیشه لازم است. 3- توصیه می‌شود كه برای استفاده از این سیستمها باید طریق منظره یاب سوژه مورد نظر را دید و منتظر سكون سوژه شد و سپس دكمه شاتر را زد. در لنزهای نیكون این امكان وجود دارد كه لرزه‌گیر را درست در هنگام نوردهی بكار بیاندازیم، اما كلا این روش چندان مورد قبول نیست. 4- در مورد سوژه های دور، امكان استفاده از 2 یا حتی 3 پله پایینتر سرعت شاتر وجود دارد. اما برای موضوعات نزدیك بایستی از سرعتهای بیشتر شاتر استفاده شود. 5- این سیستمها برای عكاسان طبیعت نیز بسیار جذاب است. چرا كه امكان استفاده از دیافراگمهای كوچكتر (یك یا دو عدد بزرگتر F ) و در نتیجه افزایش عمق میدان وجود دارد. بنابراین فوكوس بهتر و دقیقتر در مورد سوژه های نزدیك از فواید استفاده از این سیستمها خواهد بود. 6- امكان استفاده از سرعت 1/50 ثانیه با فاصله كانونیهای 380-420 میلیمتر در دوربینهای غیر SLR وجود دارد. در دوربینهای Konica Minolta A2 و Canon S1 IS و Panasonic Lumix این گونه عكسها به مراتب بهتر از دوربینهای سنگین SLR خواهند بود كه در آنها ضربه آینه خود یك مشكل عمده در ایجاد لرزش محسوب می‌شود. 7- اثرات سیستمهای لرزه‌گیر در فاصله كانونیهای زیاد به مراتب بیشتر از فاصله كانونیهای كم و عكاسی واید است. 8- كلا بسیاری از عكاسان حرفه ای در هنگام عكاسی قادرند دوربین را تا حد بسیار زیادی بدون حركت نگه دارند. این افراد ممكن است در سرعتهایی از شاتر به سمت استفاده از سیستمهای لرزه گیر روی بیاورند كه دیگر در آن سرعتهای پایین، از این سیستمها نیز كاری ساخته نباشد. مكانیسم سیستمهای لرزه گیر یك مكانیسم بسیار منطقی دارند. میزان و جهت حركت نامطلوب را تشخیص می‌دهند و با ایجاد یك حركت مخالف به همان اندازه در اجزای لنز (و یا CCD در دوربین Konica )، حركت و لرزش را خنثی میكنند. در مورد لنز، معمولا یك جزء یا گروهی از چند جزء در ساختمان لنز (با ضریب 1.0X ) در این حركت دخیلند. تشخیص میزان و جهت حركت نیز بر عهده حسگرهای Gyro است كه اطلاعات خود را به پردازشگر منتقل خواهند كرد. سیستمهای لرزه گیر و سه پایه آیا هنگام استفاده از سه پایه، باید سیستم لرزه گیر را خاموش كرد ؟ بر اساس اطلاعاتی كه كانن در این زمینه منتشر كرده است، در هنگام استفاده از سه پایه بهتر است لرزه گیر خاموش باشد. احتمالا وقتی كه حركتی وجود نداشته باشد، این سیستمها در یك سیكل معیوب می افتند كه باعث كاهش شارپنس عكس خواهند شد. اما این همه ماجرا نیست. در یك سری از لنزهای كانن كه لیست آنها را در زیر مشاهده می‌كنید، حسگر سیستم لرزه گیر، خود تشخیص می‌دهد كه دوربین روی 3 پایه است و سیستم لرزه‌گیر را وارد حالت Tripod خواهد كرد كه در این حالت، این سیستم می‌تواند لرزشهای ناشی از حركت آینه و حركت شاتر را، در سرعتهای پایین جبران كند. EF 28–300mm f/3.5–5.6L IS USM EF 70–200mm f/2.8L IS USM EF 70–300mm f/4.5–5.6 DO IS USM EF 300mm f/2.8L IS USM EF 400mm f/2.8L IS USM EF 400mm f/4 DO IS USM EF 500mm f/4L IS USM EF 600mm f/4L IS USM كاربرد سیستمهای لرزه گیر در Paning سیستمهای لرزه گیر در دو جهت افقی و عمودی عمل میكنند و تمام لرزشهای موجود در این دو محور را خنثی می‌كنند. حال فرض كنید كه می‌خواهید از یك دوچرخه سوار، عكسی با پس زمینه محو تهیه كنید. بالاجبار در این حالت باید دوربین را در جهت حركت سوژه، حركت دهید. در این گونه مواقع اگر سیستم لرزه گیر روشن باشد ، عكس كاملا محو خواهد شد. در اینجا می‌توان محور افقی سیستم لرزه گیر را خاموش كرد تا حركت لازم دوربین در این جهت را خنثی نكند. اما چرا محور عمودی را روشن نگه داریم؟ اگر محور عمودی را روشن نگه داریم، سیستم می‌تواند حركتهای نامطلوب دست در جهت بالا و پایین را درهنگام Paning حس كرده و در نتیجه عكس حاصله دارای یك پس زمینه محو عالی خواهد بود. در غیر اینصورت در پس زمینه محو بعلت حركات عمودی دست، موجهایی مشاهده خواهد شد. عكس سمت چپ بدون استفاده از لرزه گیر تهیه شده است. به وجود موج در پس زمینه محو دقت كنید و آنرا با پس زمینه محو یكدست سمت راست مقایسه نمایید كه با سیستم لرزه گیر paning تهیه شده است. در لنزهای IS كانن حالت خاموش بودن محورافقی با استفاده از یك سوییچ روی لنز قابل انتخاب است (mode 2‌). در لنزهای سیگما نیز سیستم مشابهی وجود دارد. اما در لنزهای نیكون سوییچی وجود ندارد بلكه خود سیستم VR لنز حركت افقی دوربین را حس كرده و لنز را در حالت Paning قرار می‌دهد. اما بخاطر داشته باشید كه این سیستم در مورد سوژه هایی كه در هنگام حركت افقی، حركات بالا و پایین نیز دارند، نمی‌تواند كاربرد داشته باشد. بنابراین در هنگام عكاسی از كانگورو این سیستم را كلا خاموش كنید!! سیستم لرزه گیر در دوربین SLR !! همانگونه كه میدانید لنزهای سری IS كانن و VR نیكون امكان استفاده از سیستمهای لرزه گیر را برای دوربینهای SLR كانن و نیكون فراهم كرده‌اند. اما كونیكا مینولتا با معرفی دوربین Maxxum 7D ، این سیستم را در خود دوربین كار گذاشته تا امكان استفاده از آن با تمام لنزهای سازگار فراهم باشد. با توجه به اینكه لنزهای مجهز به سیستم لرزه گیر كانن و نیكون بسیار گرانقیمت هستند، این موضوع میتواند یك موضوع جذاب برای افرادی باشد كه می‌خواهند بسمت سیستمهای SLR پیش بروند. اما برخی عقیده دارند كه این موضوع چندان نیز به نفع كونیكا نیست چرا كه باید یك سری لنز جدید برای این دوربین عرضه نماید تا برای استفاده از این سیستم، دارای دایره روشن‌ سازی‌ لنز (Circle of illumination) بیش از مقدار لنزهای معمولی كونیكا باشند. در مقابل، كونیكا می‌گوید كه چون اندازه چیپ این دوربین كوچكتر از اندازه APC-S است (16.7x25.1mm )، بنابراین استفاده از این سیستم با لنزهای معمولی كونیكا نیز امكان دارد. در نهایت بنظر می‌آید كه بتدریج سیستمهای لرزه‌گیر، یكی از اجزای لازم عكاسی خواهند شد و علاوه بر لنزهای گرانقیمت و دوربینهای نسبتا گران غیر SLR، در دوربینهای متوسط نیز در دسترس عموم قرار بگیرند. برای آگاهی از جزئیات كارآیی و مقایسه دقیق این سیستمها، در چند لنز از شركت كانن، نیكون و سیگما و نیز در دوربینهای Canon S1 IS ، Konica Minolta A2 و Panasonic Lumix FZ10 این فایل pdf را كه نتیجه بررسیهای دقیق مجله Popular Photography در آگوست 2004 است، دانلود نمایید. منابع: http://www.popphoto.com http://www.dpreview.com/learn/?/key=image_stabilization http://www.dpreview.com/learn/?/Glossary/Optical/Anti-shake_01.htm http://www.dpreview.com/news/0402/04021219konicaminoltadimagea2.asp http://www.dcresource.com/reviews/minolta/dimage_z3-review/index.shtml http://www.ephotozine.com/equipment/tests/testdetail.cfm?test_id=331 http://www.pcmag.com/article2/0,1759,1602084,00.asp