مهران مهاجر: سرفصل دروس عکاسی باید تغییر کند

آسیب‌شناسی شیوهٔ آموزش و تدریس و گزینش دانشجویان عکاسی در دانشگاه‌های ایران، موضوع (واژه مناسب ترش) «دغدغه» ایست که پس از سال‌ها حالا که هنرمندان عکاس ایران نیز صاحب انجمنی ملی و سراسری شده‌اند، مورد توجه هیات مدیره‌‌اش قرار گرفته و بحث و اظهار نظر هدفمند در این زمینه را جزو یکی از اصلیترین اهداف خود برای رسیدن به شرایطی مطلوب‌تر در زمینهٔ آموزش و حتا تدریس و اصلاح برخی شیوه‌های بدوی آموزش عکاسی آکادمیک در ایران می‌دانند. که در صورت عملی شدن برخی از این آرا و پیشنهاد‌ها می‌تواند روح تازه یی به فضای آموزش عکاسی کشور بدمد.‌‌ همان هدفی که باور دارد یکی از مؤثر‌ترین عوامل بنیادی در ارتقای فرهنگی بصری جامعه را موضوع آموزش و مبانی تئوریک عکاسی است. پیش رفتن به سوی آینده همراه با خطاهای گذشته سرنوشت ما را نا‌معلوم و متضرر می‌کند بنابراین شکل گیری مبانی نمی‌تواند دست خوش، ذوقی بودن ایده‌ها و جهشی بودن تصمیمات باشد. داشتن تاریخچه موفق در عکاسی ایران مرهون مبانی نظری و تحلیلی در حوزه مباحث تئوریک و زیربنایی است. مسلما برای برون رفت از بحران تنگ نظری‌ها و محدودیت اندیشه طرح «می‌ان رشته‌ها» و تعامل مبانی نظری میان هنر‌ها و علوم وابسته به آن‌ها یکی از الزامات اولیه در ارتقای فرهنگ و دانش رسانه عکاسی در میان اهل نظراست و از میان همهٔ نهاد‌ها و سازمان‌های رسمی و غیر رسمی انجمن ملی موضوع آموزش و تعامل «می‌ان رشته‌ها» را از سوی اقشار مختلف تحصیل کرده و دانشگاهی یکی از اصلیترین دل‌مشغولی خود در بخش آموزش می‌داند. موضوعی که به اذعان اهالی دانشگاه اصلیترین وظیفهٔ نهادی همچون وزارت علوم – در هر کشوری – محسوب می‌شود.

شیوه گزینش داوطلبان کنکور رشته عکاسی و کارآمدی شکل واحدی، متدی و بررسی سیستم آموزشی استاد، شاگردی و شیوهٔ ارزیابی و انتخاب اعضای هیات علمی و آموزشی رشته عکاسی، کیفیت رساله‌ها و پایان نامه‌های مقاطع تحصیلی لیسانس، فوق لیسانس و دکترای پژوهشی (عکاسی)، تعامل رشته عکاسی با دیگر رشته‌ها هنرهای تجسمی و غیر تجسمی، دگرگونی‌هایی که عکاسی دیجیتال در زمینه ساختار آموزش عکاسی پدید آورده و نیز تاثیر نقش آموزش عکاسی در فضای حرفه‌یی عکاسی، تمهیدات پیشنهادی تعیین طیف مخاطبان آموزش عکاسی و در ‌‌‌نهایت تهیه و تدوین منابع مناسب برای آموزش تئوریک عکاسی و… در گفت‌و‌گو با عکاسان و مدرسان دانشگاه به بررسی نقد و چالش گذاشته شده است. محور پرسش‌ها تقریبا یکسان بود، اما آرا و نظر‌ها طبیعتا متفاوت است.

مهران مهاجر؛ هنرمند عکاس و مدرس دانشگاه:

نظام گزینش دانشجو برپایه‌ی آزمون چهار گزینه‌‌ای به گمان من درست نیست. احتمالاً هر دانشگاه باید بر پایه‌ی نگرش حاکم بر آن آزمون اختصاصی برگزار کند و با مصاحبه‌ی شفاهی  پس‌زمینه‌ی کاری داوطلبان سنجیده شود.

شیوه آموزش عکاسی در دانشگاه های هنری به صورت واحدی، نظام دانشگاهی کارآمدی است، آن‌چه باید تغییر کند سرفصل بسیاری از دروس و محتوای آن‌هاست. در عین‌حال عموماً دانشگاه‌های ما در کنار کاستی در برنامه‌ریزی، نظام آموزشی و کادر آموزشی، به شدت از نظر امکانات سخت‌افزاری در مضیقه هستند.

به گمان من اگر هر دانشکده یا سازمان آموزشی سیاست هنری خاص خود را داشته باشد ـ و این سیاست منطقاً باید مستقل از دخالت دولتی و بر پایه‌ی نظرات هیئت علمی تعیین شودـ امکان تعیین ضوابط مشخص‌تر حرفه‌ای، هنری، و آموزشی جهت انتخاب استادان مربوطه حاصل می‌شود.

کار عملی برخی دانشجویان در دوران کارشناسی قابل تأمل است. مسئله‌ی مهم عدم وجود امکانات لازم جهت استمرار این کار‌ها پس از فارغ‌التحصیلی است. پایان‌نامه‌‌های کارشناسی ارشد اکثر‌اً دچار فقدان روش و فقر محتوا هستند، اما شماری از این رساله‌ها آغازی جدی هستند برای شکل‌گیری تفکرانتقادی در باب عکاسی ایران.

از طرفی، متاسفانه‌ رابطه‌ی اندام‌واری میان عکاسی با رشته‌های علوم انسانی و حتا با دیگر رشته‌های هنری دست‌کم در نظام آموزشی وجود ندارد. شاید تعریف‌ درس‌هایی در هر یک از این دو حوزه و دعوت از مدرسان برجسته‌ی هر یک از این حوزه‌ها  بتواند به ایجاد این رابطه کمک کند. امکان ایجاد این رابطه‌ی دوسویه به نظر در فضای بیرون از دانشگاه بیشتر است و شاید فضای مجازی محمل مناسبی برای شکل‌گیری این رابطه باشد.

عکاسی ابزاری تکنیکی است و نمی‌تواند از دگرگونی‌های فن‌آوری دور باشد. ژرفای تحولات ناشی از فن‌آوری دیجیتال آن‌چنان است که شاید بتوان آن را با ابداع خود عکاسی مقایسه کرد. تحلیل پی‌آمدهای آن مجالی مفصل می‌طلبد.

به طور خلاصه می‌توان گفت حضور نسبتاً پررنگ عکاسان دانشگاهی در عرصه‌های عکاسی هنری، عکاسی مطبوعاتی و عکاسی تبلیغاتی نشانه‌‌ی میزان این تأثیر است.

این گفتگو در قالب برنامه‌های ۱۰ روز با عکاسان ایران و با محوریت «آسیب‌شناسی نظام آموزش عکاسی در ایران» توسط کمیته اطلاع‌رسانی انجمن ملی عکاسان ایران صورت گرفته و منتشر شده است. برای مشاهده دیگر برنامه‌های انجمن ملی عکاسان ایران و برنامه‌های ۱۰ روز با عکاسان ایران به صفحه ویژه این رویداد در عکس آنلاین مراجعه کنید.